Oława (Stacja i dworzec kolejowy)

Stacja kolejowa w Oławie to najstarsza (z obecnie istniejących) stacja w Polsce, została oddana do użytku już w roku 1842 (do roku 1945 nazywała się Ohlau). Według ostatnich danych z 2024 roku ze stacji średnio korzystało 3400 pasażerów na dobę, przy średniej liczbie 81 zatrzymań pociągów na dobę. Przez stację obecnie przebiega jedna linia kolejowa nr132, która jest częścią międzynarodowej trasy E40. Sąsiednie przystanki to Oława Zachodnia (2,6km w stronę Wrocławia) i Lipki (6,3km w stronę Opola). Stacja w Oławie ulokowana jest na południu miasta, w sąsiedztwie drogi krajowej nr94. W Oławie zatrzymują się wszystkie pociągi osobowe oraz prawie wszystkie pociągi wyższych klas (jedynie nieliczne 'ekspresy’ przejeżdżają bez zatrzymania). Głównym celem pasażerów jest Wrocław (14 minut jazdy pociągiem przyspieszonym i 24 minuty jazdy pociągiem osobowym) i Opole (27 minut przyspieszonym i 43 minuty osobowym). Ponadto z Oławy można bezpośrednio dojechać także do: Brzegu (8-10 minut), Gliwic (1,5 godziny), Wałbrzycha Głównego (1,5 godziny), Częstochowy-Stradom (1,5 godziny), Jeleniej Góry (2,5 godziny), Poznania (2 godziny), Krakowa (3 godziny), Warszawy (3,5 godziny), Koszalina (5,5 godziny), Rzeszowa (4,5 godziny), Przemyśla (5,5 godziny), a pociągami osobowymi do Raciborza (2 godziny) i Kędzierzyna-Koźla (80 minut).

Obecnie stacja w Oławie przechodzi duży remont (z budżetem około 17 milionów złotych), dlatego artykuł będzie w przyszłości aktualizowany. Przed remontem budynek dworca był mocno zaniedbany, kasy biletowe zostały zlikwidowane w roku 2024, jednak w ich miejsce działa biletomat. Na dworcu jest niewielka poczekalnia, toalety i automaty z przekąskami. Wcześniejszy remont (z roku 2009) objął głównie torowisko, budowę ekranów akustycznych i renowację mostu nad rzeką Oławą. Na stacji w Oławie są 2 perony i 3 krawędzie. Peron 1 (sąsiadujący z budynkiem dworca) ma jedną krawędź, a peron 2 (wyspowy)- dwie krawędzie. Na obu peronach są ławki, tablice informacyjne, zadaszenie, zegary, oświetlenie i nagłośnienie. Między peronami jest przejście podziemne, można przy jego pomocy wyjść zarówno na dworzec, jak i na ulicę Cichą (z tyłu). Dostęp na peron 2 jest utrudniony dla osób niepełnosprawnych (schody, brak podjazdu). Wprawdzie jest tu coś w rodzaju windy, ale do skorzystania potrzebna jest obsługa dworca, która nie zawsze jest w stanie uruchomić 'obiekt’.

Przed dworcem jest przystanek autobusowy, postój taksówek, kiosk, park miejski i średniej wielkości parking, niestety trudno znaleźć na nim miejsce w 'szczytowych’ godzinach. Większy parking (choć też bywa pełny) jest przy ulicy Różanej, naprzeciwko budynku DORD. Ulicą Spacerową przed dworcem przebiega ścieżka rowerowa, a same rowery przed przesiadką na pociąg najlepiej przypiąć do barierki na peronie 1, ewentualnie do 'wyrwikółek’ przed dworcem.

W latach 1910-1973 istniała linia kolejowa Oława-Boreczek. Obsługiwał ją. tzw „dworzec mały” (przed wojną 'Ohlau Kleinbahnhof’), obecnie jest to budynek mieszkalny przy ulicy Małodworcowej (obok wiaduktu DK94 nad ulicą Cichą). Ruch pasażerski na tej linii zlikwidowano w roku 1953, a towarowy w 1966. Odziedziczona po Niemcach linia nigdy nie była remontowana (poza doraźnymi, nieudolnymi naprawami), używano jej głównie do transportu płodów rolnych z gmin Borów, Domaniów i Oława w czasie sezonu żniwnego. W ostatnim okresie funkcjonowania maksymalna prędkość pociągów na tej linii wynosiła 10 km/h, a po kolejnych awariach i wykolejeniach linia została ostatecznie zlikwidowana i rozebrana.

Ponadto na stacji w Oławie spotykało się kilka bocznic, zaopatrujących całą „dzielnicę przemysłową”, jaką jest (i zawsze była) południowo-wschodnia część miasta. Najważniejszym traktem była tzw. kolej portowa, która od głównej linii prowadziła w stronę portu rzecznego, z licznymi odnogami do tutejszych zakładów, np.: Huty Oława, ZNTK, ERG (Ergis), „fabryki domów” z wielkiej płyty, tartaku, elewatora zbożowego i nabrzeża portowego na Odrze. Bocznica portowa sukcesywnie była likwidowana (tzn. nieremontowana) od czasu upadku PRL, większość dużych zakładów pracy również została w tym czasie zlikwidowana, a ich pozostałości oraz nowe firmy, powstałe w tym miejscu są dziś zaopatrywane przez transport drogowy (czyli głównie przez DK94 i centrum miasta). Inna, mniejsza bocznica wiodła na południe od głównej linii do zakładów przy ulicy Polnej. Wiele okolicznych obiektów kolejowych zostało w ostatnich dekadach zlikwidowanych i rozebranych (np. lokomotywownia), niektóre budynki zostały przekształcone na mieszkalne. Północ Oławy (np. zlikwidowane w 1992 roku lotnisko wojskowe w Stanowicach) była zaopatrywana przez (nieistniejącą już) bocznicę z Lizawic.

Na wschód od dworca (naprzeciwko nastawni dysponującej Oł) jest kilka czynnych torów bocznych, a także plac ładunkowy (dość często wykorzystywany, co pokazuje, że porzucenie na pastwę losu bocznicy portowej było błędem). Niewielki magazyn z rampą na końcu placu (ul. Różana 22) to dziś budynek prywatny o zastosowaniu mieszkalno-komercyjnym, więc przeładunki wykonywane są w warunkach 'partyzanckich’. tj. bezpośrednio z wagonów do ciężarówek przy użyciu koparek i HDS-ów, albo nawet ręcznie.

Po otwarciu (w roku 2025) nowego przystanku 'Oława Zachodnia’ ruch pasażerski w Oławie 'głównej’ (3400 pasażerów na dobę w roku 2024) mógł nieco spaść w wyniku przejęcia części pasażerów (zwłaszcza mieszkańców 'lewobrzeżnej’ Oławy), ale z konkretami należy poczekać na dane za rok 2026 (czyli pierwszy pełny rok funkcjonowania nowego przystanku zachodniego).

Stacja i dworzec Oława – fotografie: