Dzierżoniów Śląski (Stacja i dworzec kolejowy)

Stacja kolejowa „Dzierżoniów Śląski” znajduje się w południowo-zachodniej części Dzierżoniowa, przy ulicy Sienkiewicza, około 900 metrów w linii prostej od Rynku. Według ostatnich danych z 2024 roku ze stacji korzysta średnio 500-699 pasażerów na dobę, przy średniej liczbie 38 zatrzymań pociągów na dobę. Przez stację przebiega linia kolejowa nr137 (tzw. Magistrala Podsudecka), a także reaktywowana w 2019 roku (po ponad 40 latach latach przerwy) linia nr341. W Dzierżoniowie zatrzymują się zarówno pociągi lokalne, jak i dalekobieżne. Bezpośrednio z Dzierżoniowa możemy dojechać do takich stacji i przystanków, jak: Bielawa Centralna (8 minut), Bielawa Zachodnia (10 minut), Świdnica Miasto (21-28 minut), Sobótka (50-60 minut), Wrocław Główny (80-105 minut), Jelenia Góra (110-125 minut), Wałbrzych Główny (70-80 minut), Kamieniec Ząbkowicki (40 minut), Nysa (90 minut), Gliwice (3,5 godziny), Katowice (4 godziny), Kraków-Płaszów (5,5 godziny), Trzebnica (2,5 godziny), Legnica (75-100 minut), Kłodzko Główne (90 minut), Kudowa-Zdrój (2,5 godziny) i wiele więcej. Lista bezpośrednich połączeń wygląda imponująco, jednak samych pociągów jest stosunkowo niewiele (38 zatrzymań na dobę), ponadto często są one dosyć powolne, niektóre odcinki są jednotorowe (np. linia w stronę Bielawy, lub linia do Wrocławia na wysokości Sobótki). Stąd też wynika liczba jedynie 500-699 pasażerów na dobę, co jak na 30-tysięczne miasto wygląda marnie (niektóre typowo wiejskie przystanki notują lepsze osiągi). Na szczęście na Dolnym Śląsku trwa wiele inwestycji kolejowych, np. przedłużenie torowiska z Dzierżoniowa i Bielawy na południe, liczne remonty innych skomunikowanych linii, które podniosą maksymalną prędkość pociągów, przejeżdżających przez Dzierżoniów, trwają także budowy drugiego toru na niektórych odcinkach dotąd jednotorowych, a także wdrażana jest ogólna informatyzacja kolejnictwa, co w przyszłości znacznie usprawni ruch kolejowy w tym regionie (np. skróci czas dojazdu z Dzierżoniowa do Wrocławia o około 1/3), więc można spodziewać się wzrostu liczby pasażerów w przyszłości. Niestety, nawet najbardziej optymistyczne prognozy nie pozostawiają złudzeń- z Dzierżoniowia do Wrocławia zawsze szybciej będzie można dojechać samochodem, niż koleją (nie licząc nawet czasu dojścia na dworzec i czekania na odjazd pociągu), zwłaszcza po ukończeniu budowy drogi ekspresowej S8.

Czasy świetności kolei w Dzierżoniowie (i okolicy) przypadają na czasy „niemieckie” oraz wczesny i środkowy okres PRL. Wówczas cały region był silnie uprzemysłowiony (przede wszystkim włókiennictwo i produkcja elektroniki, wcześniej też cięższy przemysł). Przy stacji w Dzierżoniowie funkcjonowało wówczas kilka bocznic, a także zlikwidowana w latach 70-tych ubiegłego wieku linia w stronę Pieszyc i Bielawy (w Dzierżoniowie na tej linii funkcjonował nieistniejący już Dworzec Mały). Właśnie od od lat 70-tych zaczęła się degradacja (brak inwestycji remontowych) kolei w regionie, co wpisało się w ogólnopolski trend tamtego mrocznego okresu. Duże zakłady pracy w regionie zaczęły upadać, a zapotrzebowanie na kolej (pasażerską i towarową) spadło. Wiele obiektów wyburzono (m.in. wieżę wodną czy szalet), inne porzucono i są dziś w stanie fatalnym, np. magazyny. Główny budynek dworca przez kilka dekad nie był remontowany, po roku 2000 zamknięto kasy biletowe, a budynek przez krótki okres był nawet zamknięty (funkcjonowały jedynie mieszkania kolejowe na piętrze). Pierwszym sygnałem zakończenia agonii było przejęcie w 2003 roku budynków parowozowni/lokomotywowni przez aktywistów Sowiogórskiego Muzeum Techniki, którzy (na miarę swoich możliwości) dbali o eksponaty i stan techniczny 'szopy’. Niestety problemy finansowe po kilku latach wykończyły to przedsięwzięcie, a sytuacja budynków i eksponatów wróciła do punktu wyjścia. Na szczęście po kilkunastu latach przerwy (gdy trwała agonia i doszło do kilku dewastacji i podpaleń) muzeum reaktywowano (placówka podlega pod muzeum w Jaworzynie Śląskiej) i dokonano pierwszych remontów eksponatów. Można je obejrzeć od strony skrzyżowania ulic Kolejowej i Strumykowej, lub z bliższej odległości w okresach udostępniania dla gości.

W roku 2013 zaniedbany budynek dworca został bezpłatnie przejęty od PKP przez dzierżoniowski samorząd. Kluczowe dla stacji były lata 2016-2019. Wówczas zorganizowano finansowanie i przetargi oraz dokonano dwóch fundamentalnych inwestycji: remontu dworca i odbudowy linii do Bielawy Zachodniej i dalej w stronę Srebrnej Góry. W roku 2018 kosztem około 20 milionów złotych utworzono Sowiogórskie Centrum Komunikacyjne, którego centralnym punktem była stacja kolejowa w Dzierżoniowie. Centrum z założenia miało zostać węzłem przesiadkowym dla około 80-tysięcznej aglomeracji Dzierżoniowa, Bielawy, Pieszyc i okolic. W wyniku inwestycji budynek dworca został otynkowany (zrezygnowano z przywrócenia ceglanej elewacji i odbudowy oryginalnych detali z powodów finansowych). Wewnątrz dworzec został gruntownie wyremontowany, odnowiono również jego bezpośrednie sąsiedztwo od strony wschodniej. Zbudowano dworzec autobusowy z 7 peronami (autobusowa kasa biletowa znajduje się w budynku dworca). Inwestycja w Sowiogórskie Centrum Komunikacyjne była dosyć udana, aczkolwiek można się przyczepić do gigantycznego zadaszenia nad peronami autobusowymi, które zasłania widok na zabytkowy dworzec (według mnie peronów jest zbyt dużo, jak na liczbę autobusów, które z nich korzystają i zamiast obecnego dachu bardziej funkcjonalny byłby mniejszy budynek, chroniący także przed wiatrem i chłodem). Z drugiej (zachodniej) strony widok na dworzec również jest zasłonięty przez wrośnięte w niego zadaszenie peronu 1.

Dziś na dworcu w Dzierżoniowie (zamykanym na noc) funkcjonuje poczekalnia na około 40 osób, toalety, automaty z przekąskami oraz niezłej jakości bistro. Nie ma kas biletowych, ale są biletomaty. Teren jest monitorowany, często można spotkać tu SOK i policję, która ma tutaj delegaturę. Przy dworcu jest postój taksówek, a także poczta, piekarnia, sklepy spożywcze oraz park z placem zabaw i siłownią. Obok dworca (koło ronda przy ul.Kolejowej) jest bezpłatny parking na kilkadziesiąt samochodów i 8 autokarów, jest też parking rowerowy i stanowisko „kiss and ride”. Niestety, pomimo inwestycji- liczba pasażerów stacji w Dzierżoniowie nadal jest kiepska (jak na potencjał ludnościowy miasta i okolic), ale pewnie będzie się zwiększała z czasem. Ważne, aby Koleje Dolnośląskie dorzuciły w przyszłości trochę więcej kursów. Obecne 38 zatrzymań pociągów na dobę to z jednej strony mało, jak na potencjał ludnościowy okolicy, ale z drugiej strony- jest to znacznie więcej, niż było w latach ubiegłych, więc sytuacja sukcesywnie się poprawia. Niedawno udrożniono tor do dużego placu ładunkowego i jest on obecnie wykorzystywany zgodnie z przeznaczeniem. Planowana jest renowacja zadaszenia peronowego, a także unowocześnienie sygnalizacji.

Obecnie stacja w Dzierżoniowie posiada 2 perony i 3 krawędzie. Peron 1 (z jedną krawędzią) sąsiaduje z budynkiem dworca. Można na niego wejść przez dworzec, lub bezpośrednio z ulicy. Peron 2 (z dwoma krawędziami) położony jest nieco na południe od dworca i peronu 1. Między peronami jest przejście podziemne, a także naziemne, na poziomie torowiska. Na obu peronach jest okazałe zadaszenie, a także ławki, oświetlenie, nagłośnienie i tablice informacyjne. Przez stację przebiegają 3 tory główne (przy każdej z krawędzi peronowych), ponadto jest też kilka (około 5) torów bocznych, aczkolwiek tylko jeden z nich jest używany, drugi znacznie rzadziej, a pozostałe zarastają i nie wiadomo, w jakim są stanie. Z obu stron stacji są nastawnie- jedna (DŚ1) przy przejeździe obok ulicy Kilińskiego, druga (DŚ) przy wiadukcie w ciągu ulicy Strumykowej.

Kolej w Dzierżoniowie funkcjonuje już od roku 1855. Niedługo później oddano do użytku budynek dworca, który funkcjonuje do dziś. Nazwy stacji kilkukrotnie się zmieniały, i tak w latach 1855-1909 stacja nazywała się 'Reichenbach i. Schlesien’, w latach 1910-1928 było to Reichenbach (Schlesien), później w latach 1928-1945 nazwa brzmiała Reichenbach (Eulengebirge). Po wojnie, gdy Dolny Śląsk przeszedł pod władanie Polski były jeszcze 4 zmiany nazw, ale w stosunkowo krótkim okresie: Drobniszów (lata 1945-1946), Dzierżaniów (1946-1947), Dzierżoniów (1947-1947) i finalnie, od roku 1947- Dzierżoniów Śląski.

Stacja i dworzec Dzierżoniów Śląski – fotografie: